Дата •
13 января 2026 г. 13:44
TU
«Кадыкшыл - кижиниң мага-бодунуң, сагыш-сеткилиниң база социал байдалының менди-чаагай деңнелде турары болур» деп тодарадыгны Делегейниң кадык камгалал организациязы берип турар. Кижиниң кадыкшылының байдалының 10 хуузун генетика харыылап турар, 20 хуузун долгандыр турар агаар-бойдус системазы, 10 хуузун медицина дузаламчызын үезинде чөптүг ажыглааны берип турар, а арткан 60 хуузун амыдыралдың кадык овурун …
Дата •
9 июня 2025 г. 16:18
TU
Өгбелеривистиң сагып чораан чаагай, чараш чаңчылдарын сонуургадыйн. Хүн ашканда өгден көс, дус, шай, тараа, ак чем аймаа үндүрбес, черже төкпес.Херээжен кижи сиирин, ине-чүскүүн-даа улуска ачылатпас.Эжик-хаалгазын шартыладыр хаап болбас.Өшкен-не дээш, одаг орну баспас.Өлген-не дээш, адыг бажын артавас.Отту аштап-арыглаары чугула. Отче бок-сак урбас, одунче эртен-кежээ артыш уруп турар болза эки.Эскен паш үстүн …
Дата •
30 апреля 2025 г. 15:46
TU
Тыва Республиканың Национал архиви өгбелеривистиң өг-бүлезинге, ажы-төлүнге, төрел-дөргүлүнге, арат-чонунга хумагалыг байдалының ёзу-чаңчылдары-биле таныштырылгазы.Чиңгис-Хаанның тургускан моол империязы буурап дүжүп сулараан соонда, чон катап мандып, ажык черлерже, хову-шөлдер, хемнер эриктеринче үнүп эгелээн. Ооң бир херечизи – Улуг-Хемниң оң талакы эриинде Баян-Кол, Ээрбек сумуларын сөөлгү үелерде сөктүп баткан араттар үндезилээн. Оларның дугайты мындыг …
Дата •
28 февраля 2025 г. 8:53
TU
Шагаа бүдүүзүнде Тыва Республиканың Национал архиви өгбелеривистиң өг-бүлезинге, ажы-төлүнге, төрел-дөргүлүнге хумагалыг байдалының ёзу-чаңчылдары-биле таныштырылгазы. Дөгүй берген ада-иелерин үнелеп хүндүлээри. Ада-иелерин үнелеп хүндүлээриниң чылдагааны – оларның ачы-хавыяазында. Бир дугаарында, бо назынында ада-иези дээрге кижи бүрүзүн буянныг үүлезинден кижи кылдыр чаяап берген эргим чоок улузу боор. Кижиге үнелиг болгаш өртээ чок, эртинелиг …
Дата •
4 февраля 2025 г. 12:32
TU
Шагаа – тываларныӊ эрги чылды аъткарып үдээри болгаш үнүп келген чаа чылды база часты уткуурунуӊ байырлалы. Шагаа дээрге «Шагныӊ чаазы» - Чаа чылдыӊ эгези азы «шаг» (үе) болгаш «аа» (аа сүт) деп ийи сөстен тургустунган үндезин тыва сөс. Шагаа ыдыктыг байырлал болганда тускай ёзу-чурумнуг болур. Байырлалга хамаарышкан белеткел айы, бүдүү …
Дата •
18 июля 2024 г. 15:25
Первый Наадым был проведен в Тувинской Народной Республике 28 июля 1922 года, где демонстрировали свою силу и ловкость хурешисты. Само слово Наадым монгольского происхождения («Надом») и означает «празднество», «состязание», «игрища». Наадым в обязательном порядке включал в себя национальную борьбу хуреш, стрельбу из лука, и конные скачки. Эти же виды спорта …
Дата •
28 июня 2024 г. 13:15
Отсутствие у тувинцев науки, научных знаний о природе, обществе и человеке в некоторой степени восполнялось народными знаниями, приобретенными многовековым трудовым опытом народа. У наших предков были приметы, основанные на наблюдениях за солнцем, луной, звездами, поведением животных. Об этом подробно рассматривается в книге этнографа Л. Потапова «Очерки народного быта тувинцев». Приметы, …
Дата •
19 июня 2024 г. 16:44
TU
Тыва улустуң хеп-сыны даглыг, шынаалыг, тайга-таксыл черниң кадыг-дошкун бойдузунга, кѳшкүн амыдыралга таарыштыр кылдынган. Тыва чоннуң хеп-сын культуразын ийи бѳлүкке чарар: Мал ажыл-агыйлыг барыын тываларның хеп-сыны. Иви-аңныыр ажыл-агыйлыг чѳѳн азы Тожу тываларының хеп-сыны. Барыын тываларының хеп-сын культуразының тѳѳгүзү 4 үе-чадалыг: I.Бурунгу кѳшкүн чоннуң хеп-сын культуразы (скиф үези – б.э.ч.VIII вектен III …
Дата •
17 июня 2024 г. 15:51
Когда у будущей матери начинают проявляться первые признаки родовых схваток, ей готовят низкую постель на западной стороне юрты. Дают посидеть, полежать, поочередно. Начинают готовить опорный аркан – тыртыг. В центре юрты через дымовое отверстие пропускают столб, который укрепляется внизу на земле и наверху – на тогона – обруче. От столба …
Дата •
11 июня 2024 г. 11:33
Очаг у тувинцев являлся сакральным центром жилища, он вбирал в себя поверья и обрядовые действия, имеющие глубокие языческие корни. Согласно традиционным представлениям, в домашнем огне как бы обитают духи предков, которые наблюдают, в случае необходимости помогают и поддерживают членов семьи. К огню люди обращались за помощью и советами, у него …