Категория библиотеки: Традиции и обычаи

Күш-культура база кадыкшыл

Күш-культура база кадыкшыл

«Кадыкшыл - кижиниң мага-бодунуң, сагыш-сеткилиниң база социал байдалының менди-чаагай деңнелде турары болур» деп тодарадыгны Делегейниң кадык камгалал организациязы берип турар. Кижиниң кадыкшылының байдалының 10 хуузун генетика харыылап турар, 20 хуузун долгандыр турар агаар-бойдус системазы, 10 хуузун медицина дузаламчызын үезинде чөптүг ажыглааны берип турар, а арткан 60 хуузун амыдыралдың кадык овурун …

Паш-сава кыңгыратпас…

Паш-сава кыңгыратпас…

Өгбелеривистиң сагып чораан чаагай, чараш чаңчылдарын сонуургадыйн. Хүн ашканда өгден көс, дус, шай, тараа, ак чем аймаа үндүрбес, черже төкпес.Херээжен кижи сиирин, ине-чүскүүн-даа улуска ачылатпас.Эжик-хаалгазын шартыладыр хаап болбас.Өшкен-не дээш, одаг орну баспас.Өлген-не дээш, адыг бажын артавас.Отту аштап-арыглаары чугула. Отче бок-сак урбас, одунче эртен-кежээ артыш уруп турар болза эки.Эскен паш үстүн …

Рубрика "Өг-бүле тыва кижиниң сүзүү"

Рубрика "Өг-бүле тыва кижиниң сүзүү"

Тыва Республиканың Национал архиви өгбелеривистиң өг-бүлезинге, ажы-төлүнге, төрел-дөргүлүнге, арат-чонунга хумагалыг байдалының ёзу-чаңчылдары-биле таныштырылгазы.Чиңгис-Хаанның тургускан моол империязы буурап дүжүп сулараан соонда, чон катап мандып, ажык черлерже, хову-шөлдер, хемнер эриктеринче үнүп эгелээн. Ооң бир херечизи – Улуг-Хемниң оң талакы эриинде Баян-Кол, Ээрбек сумуларын сөөлгү үелерде сөктүп баткан араттар үндезилээн. Оларның дугайты мындыг …

Рубрика «Өг-бүле тыва кижиниң сүзүү»

Рубрика «Өг-бүле тыва кижиниң сүзүү»

Шагаа бүдүүзүнде Тыва Республиканың Национал архиви өгбелеривистиң өг-бүлезинге, ажы-төлүнге, төрел-дөргүлүнге хумагалыг байдалының ёзу-чаңчылдары-биле таныштырылгазы. Дөгүй берген ада-иелерин үнелеп хүндүлээри. Ада-иелерин үнелеп хүндүлээриниң чылдагааны – оларның ачы-хавыяазында. Бир дугаарында, бо назынында ада-иези дээрге кижи бүрүзүн буянныг үүлезинден кижи кылдыр чаяап берген эргим чоок улузу боор. Кижиге үнелиг болгаш өртээ чок, эртинелиг …

Шагаа байырлалы

Шагаа байырлалы

Шагаа – тываларныӊ эрги чылды аъткарып үдээри болгаш үнүп келген чаа чылды база часты уткуурунуӊ байырлалы. Шагаа дээрге «Шагныӊ чаазы» - Чаа чылдыӊ эгези азы «шаг» (үе) болгаш «аа» (аа сүт) деп ийи сөстен тургустунган үндезин тыва сөс. Шагаа ыдыктыг байырлал болганда тускай ёзу-чурумнуг болур. Байырлалга хамаарышкан белеткел айы, бүдүү …

Из истории праздника животноводов Наадым

Из истории праздника животноводов Наадым

Первый Наадым был проведен в Тувинской Народной Республике 28 июля 1922 года, где демонстрировали свою силу и ловкость хурешисты.  Само слово Наадым монгольского происхождения («Надом») и означает «празднество», «состязание», «игрища». Наадым в обязательном порядке включал в себя национальную борьбу хуреш, стрельбу из лука, и конные скачки. Эти же виды спорта …

Народные приметы тувинцев

Народные приметы тувинцев

Отсутствие у тувинцев науки, научных знаний о природе, обществе и человеке в некоторой степени восполнялось народными знаниями, приобретенными многовековым трудовым опытом народа. У наших предков были приметы, основанные на наблюдениях за солнцем, луной, звездами, поведением животных. Об этом подробно рассматривается в книге  этнографа Л. Потапова «Очерки народного быта тувинцев». Приметы, …

Тыва хеп аймаа: тѳѳгүзү болгаш хевирлери

Тыва хеп аймаа: тѳѳгүзү болгаш хевирлери

Тыва улустуң хеп-сыны даглыг, шынаалыг, тайга-таксыл черниң кадыг-дошкун бойдузунга, кѳшкүн амыдыралга таарыштыр кылдынган. Тыва чоннуң хеп-сын культуразын ийи бѳлүкке чарар: Мал ажыл-агыйлыг барыын тываларның хеп-сыны. Иви-аңныыр ажыл-агыйлыг чѳѳн азы Тожу тываларының хеп-сыны. Барыын тываларының хеп-сын культуразының тѳѳгүзү 4 үе-чадалыг: I.Бурунгу кѳшкүн чоннуң хеп-сын культуразы  (скиф үези – б.э.ч.VIII вектен III …

Обычаи тувинцев при рождении ребенка

Обычаи тувинцев при рождении ребенка

Когда у будущей матери начинают проявляться первые признаки родовых схваток, ей готовят низкую постель на западной стороне юрты. Дают посидеть, полежать, поочередно. Начинают готовить опорный аркан – тыртыг. В центре юрты через дымовое отверстие пропускают столб, который укрепляется внизу на земле и наверху – на тогона – обруче. От столба …

Культ огня у тувинцев

Культ огня у тувинцев

Очаг у тувинцев являлся сакральным центром жилища, он вбирал в себя поверья и обрядовые действия, имеющие глубокие языческие корни. Согласно традиционным представлениям, в домашнем огне как бы обитают духи предков, которые наблюдают, в случае необходимости помогают и поддерживают членов семьи. К огню люди обращались за помощью и советами, у него …