Категория библиотеки: Традиции и обычаи

Өг-биле холбашкан езулалдар

Өг-биле холбашкан езулалдар

Кыскаш. Тыва кижи кыскаштың аксын аазаңнадып болбас, алгыш-кырыш болур. Кыскаш бажын кижидиве көрүндүр салып болбас, хир-чамга боражыр. Кыскаш бажын дээр шаар көдүрбес, чүге дээрге хүнге болгаш айга кыжанганы болур. Кыскаш бажын соңгу чүкче көрүндүр салбас, аарыг-хамчык оортан диргилеп келир. Кыскаштың аксын ажык кагбас, чүге дээрге дииш шимээн болгаш алгыш-кырыш үнер. …

Рубрика «Өг - тыва чоннуң амыдыралының өзээ»

Рубрика «Өг - тыва чоннуң амыдыралының өзээ»

Национал архивтиң тыва чоннуң болгаш өгнүң дугайында езу-чаңчылдары-биле таныштырылгазы.Сүтке болгаш сүттен кылган чемге хамаарышкан ёзулалдар.Башкы хойтпактың арагазын тиккеш, ол аалдың эң улуг назылыг кижизинге тудуп сөңнээр. Ол араганы 49 хардан өрү назылыг кижилер четтирер, ооң ужуру болза ада болгаш кырган-ада кижилер төрел аймак кижилерниң кадыг холдуг бурунгулары болур. Кадыг холдуг …

Рубрика «Өг - тыва чоннуң амыдыралының өзээ»

Рубрика «Өг - тыва чоннуң амыдыралының өзээ»

Национал архивтиң тыва чоннуң болгаш өгнүң дугайында езу-чанчылдары-биле таныштырылгазы.Куштаары. Оран кежиинге куштар база хамааржыр. Көшкүн тывалар куштарны азыравас чорааннар. Тайга черниң тывалары эъдин чиир куштарны эрте чазын, орай күзүн өйлеп аңнаар турган.Өөр куштарны кыра боолаар чорук тываларга черле турбаан.Куштуң эъдин ында-хаая сонуургап чиир.Ыраажы куштарны тывалар ыдыктыг куштар дээр.Куштуг черлер. Тываларның …

Шагаа байырын йөрээри

Шагаа байырын йөрээри

Шагаага күзүн-не белеткенип эгелээр. Улуг боданы соккаш, «шагаа чеми» дээш, аңгы шыгжап каар. Семис хойну, иртти өлүргеш, үүжелээр, үүргенелиг, чодураалыг чөкпектерни (кадыктарны) база-ла тускайлап куткаш, шагаада бузары-биле шыгжап каар.Шагаа эрги сан-биле кыштың адакы айы төнгенде, частың башкы айының бир чаазында болур. Айның каштың хүнүнде болурун Айдан билип алыр. Ай долу …

Хемчик кожууннуң 10 сумузунуң таңмалары

Хемчик кожууннуң 10 сумузунуң таңмалары

Адаанда кирген таблицаның өзек үндезини Сибирьниң чурт шинчилекчизи А.П. Ермолаевтиң «Урааңгайларда мал таңмалары болгаш демдектери» (Тавра и метки у урянхаев) деп хол-биле бижээн ажылы болур. Мында А.П. Ермолаев тыва омактың аймактар (сумулар) таңмаларының чуруктарын болгаш оларның дугайында чүүлдерни демдеглеп бижип каан."Төөгүге даянмышаан - келир үеже", В.С. Салчак, А.А. Самдан, Д-Д.В. …

Рубрика «Өг - тыва чоннуң амыдыралының өзээ»

Рубрика «Өг - тыва чоннуң амыдыралының өзээ»

Национал архивтиң тыва чоннуң болгаш өгнүң дугайында ёзу-чанчылдары-биле таныштырылгазы. ДаштарТыва чоннуң амыдыралында даштар онзагай ажык-дузалыг. Чер кырындан чыып алыр, чер иштинден казып алыр чүвелерге даштар хамааржыр.Ыдыктыг даштарның эреңгей данзызы бо-дур: 1. Шай согаажының дажы2. Чаныы3. Даспы4. Шаныыш5. Оттук дажы6. Шивит7. Чат-даш8. Көдүрер-даш9. Сай дажы10. Дээрбе дажы11. Чараш-даштар12. Чурумалдыг хаялар13. Чурумалдыг …

Освящение каменных памятников - кожээ

Освящение каменных памятников - кожээ

Национальный архив Республики Тыва в рамках Года народной сплоченности продолжает цикл статей и публикаций о традициях, верованиях и обычаях всех народов республики.Есть девять освящений, которые тувинцы высоко ценят веками. 9. ОСВЯЩЕНИЕ КАМЕННЫХ ПАМЯТНИКОВ -КОЖЭЭ.Кожээ - это скульптурные фигуры, образы людей, вырезанные из камня. Каменных памятников на территории Тувы много. Поставлены …

Бээзи кожууннуң 17 сумуларының таңмалары

Бээзи кожууннуң 17 сумуларының таңмалары

Адаанда кирген таблицаның өзек үндезини Сибирьниң чурт шинчилекчизи А.П. Ермолаевтиң «Урааңгайларда мал таңмалары болгаш демдектери» (Тавра и метки у урянхаев) деп хол-биле бижээн ажылы болур. Мында А.П. Ермолаев тыва омактың аймактар (сумулар) таңмаларының чуруктарын болгаш оларның дугайында чүүлдерни демдеглеп бижип каан. Ам бо бижимел ажыл Красноярскиниң чурт-шинчилел музейинде шыгжаттынып чыдар.XIX …

Рубрика «Өг - тыва чоннуң амыдыралының өзээ»: Шай согаажының дажы.

Рубрика «Өг - тыва чоннуң амыдыралының өзээ»: Шай согаажының дажы.

Национал архивтиң тыва чоннуң болгаш өгнүң дугайында ёзу-чанчылдары-биле таныштырылгазы.ДаштарТыва чоннуң амыдыралында даштар онзагай ажык-дузалыг. Чер кырындан чыып алыр, чер иштинден казып алыр чүвелерге даштар хамааржыр.Ыдыктыг даштарның эреңгей данзызы бо-дур:1. Шай согаажының дажы2. Чаныы3. Даспы4. Шаныыш5. Оттук дажы6. Шивит7. Чат-даш8. Көдүрер-даш9. Сай дажы10. Дээрбе дажы11. Чараш-даштар12. Чурумалдыг хаялар13. Чурумалдыг көжээлер14. Мал-маган …

Дойларга салыр аъш-чем. Төш

Дойларга салыр аъш-чем. Төш

Шээр малдың төжүн хүндүткел чеми кылдыр ажыглаар. Өгге ырак черден төрел-дөргүлү, эш-өөрү, уруг-дарыы келген таварылгада төшту хүндүлеп салып бээр. Ындыг таварылга болбаанда, өгнүң эр ээзинге салыр. Куда болганда, төшту шалаңныг кургулдай-биле ораагаш, өг-бүле бооп турар аныяктарга салыр. Төш өрү аастыг сава болуп, малдың буян-кежиин доктаадыр, ынчангаш ооң шандырлыг кезээн малдың …