БҮДҮҮ АЙЫНДА АРЫГЛААШКЫН ЧУГУЛА

Удавас ай санаашкыны-биле ыдыктыг чаа үе – Шагаа келир. Бо хүннерде амыдыралдың чаа эргилдезинче чиик, арыг болгаш бүрүн кирер дээш хөй деңнелдиг арыглаашкынны эртерин чаңчыл айтып турар.

Ынчангаш Шагаа бетин арыглаашкынның 5 хевирин албан кылза чогуур.

 Бажыңның (аал-коданның) арыглаашкыны

Соңгаларны база кирер эжикти чуп кааптыңар, азыгларда, эт-сеп артында чедери берге черлерде доозунну чодуңар. Ажыглалдан үнген, үрелген херекселди октаптыңар. Ажылдаар чериңерде олудуңар долгандыр аштап-арыглап алыңар – ажыл-херектиң чогумчалыы арыг-силигден, чурумдан эгелээр дээрзин сактыңар.

Тыва чон мал-маган-биле сырый холбаалыг болганывыста, аал-коданның арыглаашкынын база кылыр.

Автомобильди аштаңар: чадыгларны силгиңер, агаарладыңар, чыглы берген боктардан адырлыңар. Идик-хевиңер эде көрүңер: ачы-дуза чедиреринге азы чок кылырынга эрги болгаш херек чок чүүлдерни хараадавайн кааптыңар.

Саң-хөө болгаш өске-даа харылзаалардан арыглаашкын

Өрелерден адырлып алыңар – хензиг-даа чедир кылдынмаан хүлээлгелер, аазаашкыннар чуртталганың чаа оруктарын дуглап моондактап болур:

- Эгелеп алган ажыл-херектерни доозуңар, ажыл-амыдыралга түңнелдерни үндүрүп чаа сорулгаларны салыңар, чагааларга харыылаңар, ужуражылгаларны дугуржуп алыңар;

- Чедир чоруттунмаан чугааларны, херектерни доозуңар, боттарыңар хостаңар;

- Амыдыралыңарга анчыг чүүлдер чедирип турар кижилер-биле харылзааны кызыгаарлаңар.

Сагыш-сеткил арыглаашкыны

Даяандан кылыңар: артык чүүлдер — коргуушкуннар, дадагалзаашкыннар, хорадаашкыннар иштики бодалдарыңардан ыразын, оларны салыптыңар.

Саазынга адырлып алыксаан чүүлдериңерни (кадыкка, сагыш-сеткилге хора чедирипки деп байдалдар, дүвүренчиг бодалдар) бижээш, өрттедиптиңер;

Ужур-уткалыг мөргүлдерни азы тариналарны номчуңар;

Эртип турар чылга четтиргениңерни илередиңер.

Мага-бот арыглаашкыны

Чунар-бажыңга азы ваннага кириңер – суг мага-ботта чыглы берген шагзыраашкынны алгаш баар.

Байырлалга чедир каш хонук бурунгаар аар чемден ойталаңар – хоолулуг быдааларны, ногааларны дээре деп көрүңер.

Мөргүл болгаш ёзулалдар дамчыштыр арыглаашкын

Хүрээге барыңар — Бурганнар өргээзинге арыглаашкын келир, сагыш-сеткил чымчаар, чаагай хөөн оттур:

Ыдыктыг тариналарның үнү-биле таарышпас энергетика тайлып чидер, мага-боттуң аарыглары чиигээр, амыдыралдың нарын байдалдарындан үнер аргалар тыптыр, хомудалдар дээн чижектиг чүъктерден чүрек хосталыр;

Лама-башкыларга ыдыктыг номналдарга кыйгырып номчууру-биле, дөргүл-төрелиңерниң болгаш чоок кижилериңерниң кадыкшылының болгаш чаагай чоруунуң дугайында чагыг-бижикти киириңер – ол сагыш-сеткилдиң харылзаазын быжыглаар болгаш оожургал эккээр;

Чуладан өргүңер - от арыглаашкынны күштелдирер болгаш чырык энергияны амыдыралга хаара тударын илередип турар.

Бо бүгү арыглаашкын хевирлерин чүгле бүдүү хүнүнде кылырын оралдашпаңар. Кылыр ажылдарны неделяның хүннеринге чарып, үлеп алыр силер – ынчалдыр арыглаашкын шылгалда эвес, а чырык байырлалга медерелдиг белеткелдиң солун езулалы апаар.

Шагаа силерге чаартылганы, өөрүшкүнү болгаш чаагай күзелдерниң боттанырын сөңнээр болзун!

Республиканың улусчу чогаадылга болгаш дыштанылга төвү белеткээн.

---