Категория библиотеки: Фольклор и литература

Тыва уругларга шүлүк чогаалы.

Тыва уругларга шүлүк чогаалы.

Уругларның шүлүк чогаалы, ол дээрге, эң нарын болгаш эң берге, хөй угланыышкыннарлыг болгаш билиишкиннерлиг номнал болур. Чаш кижи баштайгы шүлүктү өпей ырының аялгазын дамчыштыр дыңнап, чүнүң дугайын ырлап турарын, өскээр чугаалаарга, сөзүн билбес-даа болза, ие-чүректиң ханызындан, сагыш-сеткилдиң уянындан үнген аялгага алзып, таалалды алыр, а чогум кымның аӊаа ырлап берип олурарын …

«Даң хаяазында» аялгалар

«Даң хаяазында» аялгалар

Каас-коя сөстер дилевейн, хөй метафора, нарын сөс каттыжыышкыннары-даа ажыглавайн бижиттинген, дыл-домаа бөдүүн шүлүктер турар. Олар бөдүүн ышкаш сагындырар, а номчуптарга кижиниң сеткилин доюлдуруп, хөй-хөй бодалдарны, күзелдерни тывылдырар. Шүлүктер чымчак, хоюг, уяны-биле ырыга дөмей. Ооң соонда кижиниң сагыжынга бир-ле элдептиг болгаш нарын эвес, чоок болгаш таныттынмас аялга бооп чоруур. Шүлүкчү Куулар …

Ак хемниң аялгазы-биле... (Сүрүң-оолдуң 80 чыл оюнга)

Ак хемниң аялгазы-биле... (Сүрүң-оолдуң 80 чыл оюнга)

Эрткен чүс чылдың алдан-чеден чылдарын тыва шүлүк  чогаалыныӊ чечектелиишкининиӊ алдын үези деп болур. Ынчан С. Сүрүң-оол шүлүк бижиириниң чаңчылчаан  аянынга рифманы чедимчелиг киирип, тыва поэзияның  аянын байлакшыткан. Ооң шүлүк чогаалы өске чогаалчыларның шүлүктеринден бир онзагай ылгалдыг, чараш аялгалыг, аян-шинчилиг. Тываның ак-көк дагларын кым-даа ынчаар уян чараш, ынакшыл-биле чуруп көргүспээн боор. …

Найырал дугайында шүлүглел

Найырал дугайында шүлүглел

Херээжен шүлүкчү Екатерина Танованың «Хемчиктиң ыры» деп чаа үнген чыынды номунуң кол кезээн шак-ла ындыг аттыг шүлүглел ээлээн. Екатерина Танова элээн чылдар иштинде номчукчуларга эвээш эвес шүлүк чогаалдарын бараалгадып келгеннерниң бирээзи. Ол ам, чарыштырган аъттарның мурнунче шургуп үнүп олурарлары дег, аныяк мөөң шүлүкчүлеривистен шала ушта халыксап, хоочуннарның кокпа оруунун, ужу-кыдыынче …

Природа и люди в первой книге «Слово арата» С. Тока

Природа и люди в первой книге «Слово арата» С. Тока

В «Слове арата» природа – не поэтическое украшение и не декоративный фон. Содержание понятия «природа» в повести С. К. Тока гораздо шире обычного литературоведческого термина «пейзаж». Под пейзажем чаще всего имеют в виду картину природы, назначение которой – оттенять события по принципу контраста или усиливать впечатление от них благодаря сходству …

Антон Үержааның бойдус дугайында шүлүктери

Антон Үержааның бойдус дугайында шүлүктери

Тыва чечен чогаал хүн бүрүде чаартынып, улам байлакшып, сайзырап чоруп олурар. Чогаал бижииринге сундулугларны саны ковудеп, чылдың-на янзы-бүрү аян-хөөннүг аныяк үннер немежип турар. А тыва чогаалдың критиктиг сайгарылгазы, профессионалдыг шинчилели элээн чыдып каап турар. Ооң кол чылдагааны - үр үеде чогаал шинчилекчилерин белеткеп албайн турганында. Ол эвээш шинчилекчилер бо хүннерге …

С.А. Сарыг-оолдуң чогаалдарында шажынчы  үзел-бодалдар

С.А. Сарыг-оолдуң чогаалдарында шажынчы үзел-бодалдар

Сураглыг чогаал шинчилекчизи А.К. Калзаңның бижээни-биле «...тыва шүлүк чогаалыныӊ шылгараңгай төлээзи, ооң начыны...», тыва национал литератураның үндезилекчилериниң бирээзи, Тываның улустуң чогаалчызы С.А. Сарыг-оолдуң көвей-көвей чаа салгалдарга арттырып каан чогаадыкчы үре-түңнели тыва дыл, төрээн чогаал шинчилекчилеринге эгиир шагда төдүп четпес байлак чемиш болур. С.А. Сарыг-оолдуң чогаалдарын тыва эртемденнер А.К. Калзан, Д.С. …

Древнетюркские памятники и тувинская поэзия

Древнетюркские памятники и тувинская поэзия

Как известно, древние кочевые тюркоязычные народы, жившие на степных просторах Центральной и Средней Азии создали в VI веке (в 552 г.)высокоразвитую империю народа «көк тюрк» («голубых тюрков») ‒ Тюркский каганат, имевший свою развитую культуру, о чем свидетельствуют письменность и литературные памятники, которые являются ценным, непреходящим наследием всех тюркоязычных народов, расселившихся …

О тувинских легендах и преданиях

О тувинских легендах и преданиях

В фольклоре тувинского народа  легенды и предания занимают видное место и являются одним из источников для изучения его истории и духовной культуры. В научной литературе отсутствует единое и четко выраженное определение понятий «легенда» и «предание». В. Я. Пропп  считает целесообразным легендой называть передаваемые из уст в уста рассказы, содержание которых …

Сорунзалыг Чүлдүм-оол тоолчу

Сорунзалыг Чүлдүм-оол тоолчу

Тываларның хөңнү болган хөөмей уран чүүлүн бараалгадып, аас чогаалының курлавырын эдилеп чоруур кижилер ыяап-ла хөй талалыг салым-чаяанныг болуру кайгамчык. Андрей Ыдамович (Ыдамчыкович) Чүлдүм-оол шак ындыг тоолчу, ыраажы, хөгжүмчү, хөөмейжи, чүве эндевес, чечен-мерген, хөглүг-баштак кижи чораан. Тываның гуманитарлыг шинчилелдер институдунуң Эртем архивиниң шыгжамырлар фондузунда аңгы-аңгы чылдарда хөй эртемденнерниң Андрей Чүлдүм-оолдан чыып …