Тыва чоннуң үлегер домактары. Тувинские народные пословицы

Тыва чоннуң үлегер домактары. Тувинские народные пословицы

Эп-найырал, эш-оор дугайында тыва чоннун улегер домактары.

  1. Малга манаг херек, Кижээ эш херек.
  2. Эжишкилер найыралы эртине дагны тургузар.
  3. Мун лан орнунга чус эштиг чор.
  4. Демнигде — куштуг, тепкииштигде — быжыг.
  5. Эртинени шыгжаарындан эдержиринин эви херек.
  6. Демниг сааскан теве тудуп чиир.
  7. Кошкенинге демнежир, олгенинге ыглажыр.
  8. Чадаг чорба, аъттыг чор, чааскаан чорба, эштиг чор.
  9. Чангыс кезек от болбас, чангыс кижи кижи болбас.
  10. Эки кижээ эш хой, эки аътка ээ хой.
  11. Эштин эргизи эки, эттин чаазы эки.
  12. Чус кижинин арнын коор орнунга, чангыс кижинин адын танып ал.
  13. Халышкылар ынаа хая-даштан артык.
  14. Эштигде хоглуг, эптигде куштуг.
  15. Эки аъдынны дошке чыгава, эки эжинни чокка кызава.
  16. Кижи экизи найыралда, аът экизи мунушта.
  17. Эзер чокта шылаазынныг, эш чокта чалгааранчыг.
  18. Эштигде дунден кортпас, эптигде дужуметтен кортпас.
  19. Эштиг кижи эгенмес, чаштыг кижи чалданмас.
  20. Эп бажы — чаг, сос бажы — хан.
  21. Эдин камнаваска орлур, эжин камнаваска чарлыр.
  22. Кагган соокту катап хемдивес, кагган эшти катап эргивес.
  23. Чарын эъдин чааскаан хемдивес, чанында эшке кара салбас.
  24. Шоочадан быжыг эт чок, шоваадан шынчы эш чок.
  25. Экиде эдержир, бакта кагжыр.

 

Ада-ие дугайында тыва улегер домактар.

  1. Тараалыг кижи тодуг, адалыг кижи чоргаар.
  2. Ада созун ажырып болбас, ие созун ижип болбас.
  3. Адазынга кызы чассыг, авазынга анай чассыг.
  4. Иелиг кыс шевер, адалыг оол томааныг.
  5. Ада турда чон таныыр, аът турда чер коор.
  6. Ада чокта эш чок дег, аъды чокта бут чок дег.
  7. Ада чокта чартык оскус, ие чокта будун оскус.
  8. Булут аразындан хун караа чылыг, улус аразындан ие караа чымчак.
  9. Авага ажы-толу артык, анчыга алды-киш артык.
  10. Ава кижи толум дээр, ажы-толу шолум дээр.
  11. Ие корбээнин кызы коор, ада корбээнин оглу коор.
  12. Ада-ие — даянгыыш, азыраан малы — чоленгииш.
  13. Ада созу — амыдырал, ие созу — ажыл-иш.
  14. Авыралдыг чуве — ава, аянныг эди — сава.

_________________________________

Аът олур — баглаажы артар,
Ада олур — оглу артар.

Конь падет — коновязь останется,
Отец умрет — сын останется.

_________________________________

Улустун улуу чагыглыг,
Уругнун хеймери чассыг.

Старший в семье всех мудрее,
Младший в семье всех милее.

__________________________________

Шын соске чон ынак,
Шык черге унуш ынак.

Любит трава влагу,
Любит народ правду.

___________________________________

Чут болурга — ыт семириир,
Аарыг болурга — лама байыыр.

Валится скот — собака жиреет,
Мор нападет — лама богатеет.

___________________________________

Хана баарынга төрүттүнер,
Хая баарынга өлүр.

В юрте рождён,
Под скалой погребен.

___________________________________

Даанганда берге чок,
Дарынганда дадай чок.

Если уж поклялся — отмазки прочь!
Если засучил рукава — сомнения прочь!

_____________________________________________

Карак шевери хаая,
Хол шевери ховар.

Не всякие глаза красоту разглядят,
Не всякие руки красоту сотворят.

_______________________________________

Эки кылган ажыл —
Элеп читпес алдар.

Работал, не жалея сил, —
В народе славу заслужил.

___________________________________

Ады арт ажа бээр,
Сураа суг кеже бээр.

Слава его перевал перейдет,
Слух о нем реку переплывет.

___________________________________

Сагышты ыры-биле ажыдар,
Чаяанны ажыл-биле ажыдар.

В песне душа раскрывается,
Талант в труде проявляется.

____________________________________

Хатчыл черниң ыяжы илдең,
Кайгал эрниң караа илдең.

Ветреное место деревья покажут,
Что удалый молодец — глаза его скажут.

_____________________________________

Эвилен кижээ чон ынак.

Доброго народ любит.

_____________________________________

Аспас дизе хая көрүн,
Алдавас дизе айтырып чор.

Не хочешь заблудиться — по сторонам посматривай,
Не хочешь ошибиться — других людей расспрашивай.

______________________________________

Баък келзе туттунма,
Эки келзе салдынма.

За плохое не цепляйся,
От доброго не отрывайся.

__________________________________

Хомудаачалга сос аар,
Кошкаакка дук аар.

Обидчивый в обиде, что ни скажешь.
Слабому — и пушинка тяжесть.

___________________________________

Чидиг балдаа ыяш чымчак.
Чиге кижээ шириин чымчак.

Острый топор любое дерево срубит,
Слово любое понятно разумному будет.

____________________________________

Мурнун хынаар,
Соон истээр.

Проверяй, что впереди,
Изучай, что позади

__________________________________

Үжүк билбес кижи
Үнү чоктан дора.

Неграмотность страшнее немоты:
Сказать бы рад, да слов не знаешь ты.

____________________________________

Үзер буга мыйыс дөгээр,
Үлегер билбес күш дөгээр.

Бодливый бык рога выставляет,
Не умеющий убеждать — кулаком махает.

______________________________________

Эртем чокта
Эртен база дүн.

Светлое утро раннее
Ночи темней без знания.

________________________________________

Шывык туткан кижээ ызырар ыт оштуг,
Шынын соглээн кижээ тенек кижи оштуг.

Палка в руках — злая собака лает.
Правда в словах — злобный глупец ругает.

_________________________________________

Чөптүг сөсте буруу чок,
Чөремеде сөөк чок.

Слово правды за обиду не сочти,
В потрохах вареных кости не ищи.

  • Саая С.М., НА РТ