Тыва чоннуң үлегер домактары. Тувинские народные пословицы
Эп-найырал, эш-оор дугайында тыва чоннун улегер домактары.
- Малга манаг херек, Кижээ эш херек.
- Эжишкилер найыралы эртине дагны тургузар.
- Мун лан орнунга чус эштиг чор.
- Демнигде — куштуг, тепкииштигде — быжыг.
- Эртинени шыгжаарындан эдержиринин эви херек.
- Демниг сааскан теве тудуп чиир.
- Кошкенинге демнежир, олгенинге ыглажыр.
- Чадаг чорба, аъттыг чор, чааскаан чорба, эштиг чор.
- Чангыс кезек от болбас, чангыс кижи кижи болбас.
- Эки кижээ эш хой, эки аътка ээ хой.
- Эштин эргизи эки, эттин чаазы эки.
- Чус кижинин арнын коор орнунга, чангыс кижинин адын танып ал.
- Халышкылар ынаа хая-даштан артык.
- Эштигде хоглуг, эптигде куштуг.
- Эки аъдынны дошке чыгава, эки эжинни чокка кызава.
- Кижи экизи найыралда, аът экизи мунушта.
- Эзер чокта шылаазынныг, эш чокта чалгааранчыг.
- Эштигде дунден кортпас, эптигде дужуметтен кортпас.
- Эштиг кижи эгенмес, чаштыг кижи чалданмас.
- Эп бажы — чаг, сос бажы — хан.
- Эдин камнаваска орлур, эжин камнаваска чарлыр.
- Кагган соокту катап хемдивес, кагган эшти катап эргивес.
- Чарын эъдин чааскаан хемдивес, чанында эшке кара салбас.
- Шоочадан быжыг эт чок, шоваадан шынчы эш чок.
- Экиде эдержир, бакта кагжыр.
Ада-ие дугайында тыва улегер домактар.
- Тараалыг кижи тодуг, адалыг кижи чоргаар.
- Ада созун ажырып болбас, ие созун ижип болбас.
- Адазынга кызы чассыг, авазынга анай чассыг.
- Иелиг кыс шевер, адалыг оол томааныг.
- Ада турда чон таныыр, аът турда чер коор.
- Ада чокта эш чок дег, аъды чокта бут чок дег.
- Ада чокта чартык оскус, ие чокта будун оскус.
- Булут аразындан хун караа чылыг, улус аразындан ие караа чымчак.
- Авага ажы-толу артык, анчыга алды-киш артык.
- Ава кижи толум дээр, ажы-толу шолум дээр.
- Ие корбээнин кызы коор, ада корбээнин оглу коор.
- Ада-ие — даянгыыш, азыраан малы — чоленгииш.
- Ада созу — амыдырал, ие созу — ажыл-иш.
- Авыралдыг чуве — ава, аянныг эди — сава.
_________________________________
Аът олур — баглаажы артар,
Ада олур — оглу артар.
Конь падет — коновязь останется,
Отец умрет — сын останется.
_________________________________
Улустун улуу чагыглыг,
Уругнун хеймери чассыг.
Старший в семье всех мудрее,
Младший в семье всех милее.
__________________________________
Шын соске чон ынак,
Шык черге унуш ынак.
Любит трава влагу,
Любит народ правду.
___________________________________
Чут болурга — ыт семириир,
Аарыг болурга — лама байыыр.
Валится скот — собака жиреет,
Мор нападет — лама богатеет.
___________________________________
Хана баарынга төрүттүнер,
Хая баарынга өлүр.
В юрте рождён,
Под скалой погребен.
___________________________________
Даанганда берге чок,
Дарынганда дадай чок.
Если уж поклялся — отмазки прочь!
Если засучил рукава — сомнения прочь!
_____________________________________________
Карак шевери хаая,
Хол шевери ховар.
Не всякие глаза красоту разглядят,
Не всякие руки красоту сотворят.
_______________________________________
Эки кылган ажыл —
Элеп читпес алдар.
Работал, не жалея сил, —
В народе славу заслужил.
___________________________________
Ады арт ажа бээр,
Сураа суг кеже бээр.
Слава его перевал перейдет,
Слух о нем реку переплывет.
___________________________________
Сагышты ыры-биле ажыдар,
Чаяанны ажыл-биле ажыдар.
В песне душа раскрывается,
Талант в труде проявляется.
____________________________________
Хатчыл черниң ыяжы илдең,
Кайгал эрниң караа илдең.
Ветреное место деревья покажут,
Что удалый молодец — глаза его скажут.
_____________________________________
Эвилен кижээ чон ынак.
Доброго народ любит.
_____________________________________
Аспас дизе хая көрүн,
Алдавас дизе айтырып чор.
Не хочешь заблудиться — по сторонам посматривай,
Не хочешь ошибиться — других людей расспрашивай.
______________________________________
Баък келзе туттунма,
Эки келзе салдынма.
За плохое не цепляйся,
От доброго не отрывайся.
__________________________________
Хомудаачалга сос аар,
Кошкаакка дук аар.
Обидчивый в обиде, что ни скажешь.
Слабому — и пушинка тяжесть.
___________________________________
Чидиг балдаа ыяш чымчак.
Чиге кижээ шириин чымчак.
Острый топор любое дерево срубит,
Слово любое понятно разумному будет.
____________________________________
Мурнун хынаар,
Соон истээр.
Проверяй, что впереди,
Изучай, что позади
__________________________________
Үжүк билбес кижи
Үнү чоктан дора.
Неграмотность страшнее немоты:
Сказать бы рад, да слов не знаешь ты.
____________________________________
Үзер буга мыйыс дөгээр,
Үлегер билбес күш дөгээр.
Бодливый бык рога выставляет,
Не умеющий убеждать — кулаком махает.
______________________________________
Эртем чокта
Эртен база дүн.
Светлое утро раннее
Ночи темней без знания.
________________________________________
Шывык туткан кижээ ызырар ыт оштуг,
Шынын соглээн кижээ тенек кижи оштуг.
Палка в руках — злая собака лает.
Правда в словах — злобный глупец ругает.
_________________________________________
Чөптүг сөсте буруу чок,
Чөремеде сөөк чок.
Слово правды за обиду не сочти,
В потрохах вареных кости не ищи.
- Саая С.М., НА РТ